Sức khỏe phụ nữ và trẻ em

Bệnh viêm mũi dị ứng kéo dài, trào ngược dạ dày thực quản có thể gây hen suyễn

Viêm mũi dị ứng kéo dài có thể thành hen suyễn

Hắt hơi, chảy nước mũi hơn 40 năm, bà Lựu 66 tuổi ở Đồng Nai vừa được các bác sĩ Bệnh viện ĐH Y dược TP HCM xác định mắc chứng viêm mũi dị ứng kèm hen suyễn.

Bệnh nhân cho biết thường xuyên bị hắt hơi vô cớ, mỗi lần hơn 20 cái và nước mắt chảy liên tục sau đó. Tình trạng này xảy ra nhiều khi thay đổi thời tiết, ngửi phấn hoa, tiếp xúc với môi trường có bướm hay côn trùng.

“Tôi rất khó chịu khi mấy chục năm nay lúc nào cũng phải mang khăn lau mũi. Mỗi lần bị như vậy cả người còn nổi mẩn đỏ. Giờ tôi mới biết chứng dị ứng này còn dẫn đến bệnh hen suyễn”, bà Lựu nói.

Cũng khám tại Bệnh viện ĐH Y dược TP HCM, chị Thanh ở quận 3 cũng cho hay hơn 5 năm nay, cứ mỗi buổi sáng khi thức dậy là đều phải hắt hơi và chảy nước mũi. “Tình hình càng nghiêm trọng hơn khi đến văn phòng máy lạnh, tôi gần như không thể tập trung vào công việc cứ vài chục giây thì phải hắt hơi một lần. Những tháng gần đây, sau mỗi cơn hắt hơi tôi còn bị khò khè khó thở”, chị Thanh nói.

Sau khi thăm khám, đo hô hấp và làm xét nghiệm cần thiết, các bác sĩ xác định nguyên nhân gây hắt hơi chảy mũi của chị Thanh là do dị ứng. Tình trạng khò khè, tức ngực khó thở là do bệnh dị ứng kéo dài đã khiến bệnh nhân mắc luôn chứng hen suyễn.

Phó giáo sư – Tiến sĩ Lê Thị Tuyết Lan, Chủ tịch hội hô hấp TP HCM cho biết, tình trạng bệnh của những bệnh nhân trên không phải là cá biệt bởi hen suyễn và viêm mũi dị ứng có liên quan chặt chẽ với nhau. Thông thường một người bị viêm mũi dị ứng thì khoảng 5 năm sau sẽ chuyển sang hen suyễn.

“Một số nghiên cứu cho thấy, 30% người viêm mũi dị ứng sẽ bị hen suyễn và 80% người bị hen suyễn thì có viêm mũi dị ứng đồng thời. Điều này cho thấy cả hai bệnh cần phải được điều trị song song nhau, nếu không sẽ khó giúp bệnh nhận khỏi viêm mũi dị ứng. Nhiều người chỉ điều trị một bệnh và khi hết viêm mũi thì lại bị hen suyễn. Cứ thế công tác chữa trị rất khó khăn và kéo dài”, bà Lan nói.

Theo các bác sĩ phòng khám Dị ứng – miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện ĐH Y dược TP HCM, không ít bệnh nhân vừa bị viêm mũi dị ứng vừa hen suyễn đến khám tại bệnh viện này. Hầu hết những bệnh nhân bị viêm mũi dị ứng thường nhầm lẫn giữa những triệu chứng do viêm mũi dị ứng và cảm cúm dẫn đến điều trị không phù hợp. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến viêm mũi dị ứng kéo dài và dẫn đến hen suyễn.

Theo các bác sĩ, viêm mũi dị ứng là do lạnh hoặc thay đổi thời tiết sẽ gây ngứa mũi, hắt hơi tràng dài, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, không có đau họng, không mỏi cơ. Còn cảm cúm có biểu hiện sốt, đau họng, mỏi cơ, hắt hơi thường không quá 4 cái trong một lần.

“Nhiều người vẫn còn suy nghĩ rằng bệnh dị ứng là bệnh nhẹ, không cần điều trị cũng sẽ khỏi hoặc có uống thuốc thì cũng sẽ tái đi tái lại. Điều này dẫn đến sự chủ quan trong điều trị”, một bác sĩ cho biết.

Ttrẻ em rất dễ bị dị ứng hơn cả người lớn. Dị ứng thường gặp nhất là chàm sữa, dị ứng lông thú nuôi, thú nhồi bông. Ngoài ra, trong gia đình có người có tiền căn dị ứng thì trẻ rất dễ mắc bệnh. Đa số dị ứng gây cảm giác khó chịu, nhưng đôi khi cũng gây ra sốc phản vệ dẫn đến tím tái, suy hô hấp, trụy tim mạch.

Để phòng ngừa viêm mũi dị ứng, mọi người cần tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, là yếu tố gây khởi phát hen suyễn. Luôn giữ ấm khi ở môi trường máy lạnh. Tự bảo vệ mình khỏi côn trùng, bụi ẩm, nấm mốc, phấn hoa. Đeo khẩu trang khi phải tiếp xúc với môi trường lạ, bẩn. Tránh xa các loại thực phẩm đã từng gây dị ứng. Giữ môi trường trong sạch, lọc không khí trong phòng thường xuyên, thường xuyên hút bụi bẩn, thay thảm, vải lót sàn, màn cửa.

Khi thấy hắt hơi, chảy mũi kéo dài, người bệnh nên đến bệnh viện có chuyên khoa khám để được chẩn đoán và tư vấn điều trị sớm nhằm tránh biến chứng.

Trào ngược dạ dày thực quản dễ gây hen suyễn

Trào ngược dạ dày thực quản và hen suyễn có mối liên quan qua lại lẫn nhau, giống như giữa con gà và quả trứng, rất thường gặp ở trẻ dưới 1 tuổi.

Mắc chứng trào ngược dạ dày thực quản, lại thêm bệnh hen suyễn nên bé trai nhà chị Thu, quận Bình Tân, TP HCM gầy nhom. Chị đã thử đủ cách nhưng mỗi lần ăn cái gì vào là bé lại nôn ói hết cả ra, ho sặc sụa. Đi khám bác sĩ uống thuốc 2 tháng nay nhưng tình trạng bé vẫn chưa cải thiện.

“Đút chén cháo cho con cả buổi trời, có khi vừa đút được muỗng cuối cùng là con ói trào ra hết, vừa xót con, vừa bực cả mình, mỗi bữa ăn của con là cả nhà cứ phải ầm ĩ cả lên vì tiếng con khóc, tiếng mẹ quát tháo. Nấu cháo cũng phải nhiều để lỡ con có ói thì có thứ để ăn tiếp”, chị Thu thở dài ngao ngán.

Theo các bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP HCM), hai bệnh trào ngược dạ dày thực quản và bệnh hen có tác động qua lại lẫn nhau.

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng dịch chứa trong dạ dày trào ngược vào thục quản. Bệnh khá phổ biến, nhất là lứa tuổi 1-6 tháng. Tỷ lệ trẻ bị trào ngược ở 3 tháng đầu là 50%, 4-5 tháng là 67%, sau 1 tuổi là 5%.

Biểu hiện của bệnh rất đa dạng, bao gồm nôn trớ, ói, nhất là sau khi ăn; ói máu; cơn khóc co thắt, khó dỗ; khò khè, ho tái đi tái lại nhiều lần, nhất là về ban đêm; biếng ăn bú kém, chậm lớn, cong ưỡn lưng khi bú; khàn tiếng; viêm họng; sâu răng, viêm tai giữa thứ phát; đau ngực, ợ nóng, đau bụng. Chẩn đoán bệnh dựa vào các triệu chứng lâm sàng, bằng các xét nghiệm như siêu âm bụng, nội soi thực quản, chụp Xquang…

Trào ngược dạ dày thực quản là bệnh lý nếu xảy ra thường xuyên, kéo dài sẽ gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp. Trên hệ hô hấp, trào ngược dạ dày thực quản có thể gây ra suyễn, ho mãn tính, viêm phổi, viêm phế quản, xẹp phổi, giãn phế quản, cơn ngưng thở, chậm nhịp tim, thở rít, viêm thanh quản, khàn tiếng. Thông thường, 90-95% trẻ hết triệu chứng lúc 12-18 tháng tuổi.

Mối liên quan giữa trào ngược dạ dày thực quản và hen suyễn giống như mối liên quan qua lại giữa con gà và quả trứng. Trào ngược dạ dày thực quản có thể gây nên cơn hen suyễn cấp, làm suyễn nặng hơn, khó điều trị và kiểm soát hơn. Ngược lại suyễn cũng làm cho trào ngược dạ dày thực quản xảy ra thường xuyên và nặng nề hơn. Trẻ hen suyễn có tỷ lệ trào ngược dạ dày thực quản cao hơn trẻ bình thường.

Thông thường, cơn ho ở bệnh nhân suyễn làm tăng áp lực ở bụng, tăng áp lực thường xuyên cơ vòng thực quản, dẫn đến trào ngược dạ dày thực quản. Ngoài ra việc tắc nghẽn đường thở, ảnh hưởng của thuốc điều trị hen suyễn cũng gây ảnh hưởng đến việc trào ngược. Trong khi đó, trào ngược dạ dày thực quản là yếu tố kích phát mạnh lên hen, là nguyên nhân làm cho bệnh hen kém đáp ứng với thuốc điều trị.

Cần nghĩ đến suyễn kèm trào ngược dạ dày thực quản khi trẻ vẫn lên cơn suyễn dù đang điều trị phòng ngừa, bên cạnh việc điều trị loại trừ các lý do thất bại khác, khi trẻ lên cơn sau bữa ăn và lúc ngủ, có các triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản đặc biệt là khi dùng thuốc giãn phế quản.

Cha mẹ có trẻ bị trào ngược dạ dày thực quản cần lưu ý:

– Cho trẻ ăn thức ăn dễ tiêu, chia nhỏ bữa ăn làm nhiều cữ.

– Cho trẻ nằm đầu cao sau khi ăn.

– Tránh uống nhiều nước 1 giờ trước khi ngủ.

– Tránh một số thức uống, thức ăn như chocolate, trà, ca cao, cà phê, nước uống có ga, kẹo bạc hà, nước cam, cà chua, thức ăn có nhiều gia vị….

– Dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn bác sĩ.

Suýt mất con vì tự ý ngừng thuốc phòng hen cho bé

Đang ở cơ quan, chị Hà hốt hoảng khi cô giáo của con gọi điện nói bé phải đi cấp cứu vì lên cơn hen. Nhìn con gái bỏng tím tái, chị tự trách mình vì chủ quan, không cho con uống thuốc dự phòng.

Chị Hà (Hoàng Mai, Hà Nội) kể, bé Sóc con gái chị được chẩn đoán mắc hen và bác sĩ chỉ định dùng thuốc dự phòng hàng ngày ít nhất trong 6 tháng. Mới được hơn 2 tháng, thấy bệnh bé đỡ hẳn nên bà ngoại xót cháu nhất định không cho dùng thêm thuốc. Lại nghe người bạn mách trong thuốc hen có chứa corticoid, dùng lâu dài có thể khiến mặt bị phù, thay đổi nội tiết và liệt kê một loạt các tác dụng phụ nên chị Hà ngưng hẳn việc dự phòng. Tuần trước, con gái chị đang ở lớp học thì bỗng lên cơn khó thở, tím tái, phải đi cấp cứu. “Nếu không được đưa vào bệnh viện kịp thời, có lẽ mình đã mất con rồi”, chị Hà tự trách bản thân.

Cũng phải nhập viện để điều trị vì hen tái phát do không dùng thuốc dự phòng theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, bé Minh, con trai chị Uyên (Yên Bái) năm nay mới 7 tuổi nhưng đã có tiền sử 5 năm sống chung với bệnh hen. Thời gian đầu mới điều trị cho con, chị Thu tuân thủ rất nghiêm ngặt lời căn dặn của bác sĩ. Tuy nhiên, sau khi dùng thuốc được 6 tháng, phần vì thấy con trai đã ăn ngon ngủ tốt, phần vì công việc bận rộn, chị quên hẳn việc phải đưa Minh đến tái khám định kỳ. Gần đây khi thời tiết giao mùa, con trai tái phát tình trạng ho, khò khè mỗi đêm, thể trạng lúc nào cũng lờ đờ, mệt mỏi vì mất ngủ, chị mới đưa con trở lại phòng khám và cháu phải nhập viện điều trị.

Thực hành tuân thủ điều trị là một điểm yếu trong điều trị hen phế quản nói chung và hen phế quản ở trẻ em nói riêng. Tại khoa Miễn dịch – dị ứng – khớp, Bệnh viện Nhi Trung ương, 60% các trường hợp gia đình sau một thời gian điều trị dự phòng cho con, thấy sức khỏe trẻ ổn định là tự động bỏ thuốc, không đưa con tái khám định kỳ. Đây là một sai lầm thường gặp khiến tình trạng hen của trẻ càng trở nên trầm trọng, thậm chí phải nhập viện cấp cứu.

Theo bác sĩ Lê Thu Hương, chuyên khoa Miễn dịch – dị ứng – khớp, các bậc phụ huynh cần hiểu rằng, hen là một bệnh viêm mãn tính đường thở, ngay cả khi trẻ không có triệu chứng bệnh thì tình trạng viêm nhiễm vẫn diễn ra âm thầm. Nếu không được kiểm soát hen triệt để, trẻ mắc hen với những tổn thương phổi kéo dài sẽ dẫn đến tình trạng chức năng phổi suy giảm đến mức không thể phục hồi.

Bác sĩ Hương cho biết, việc dự phòng hen không đúng cách vừa ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị lại khiến chi phí chăm sóc tăng vọt, đặc biệt là khi trẻ phải nhập viện cấp cứu. Nhiều gia đình điều trị dự phòng nhưng không đều đặn vì cho rằng không cần thiết. Bên cạnh đó, các cha mẹ còn lo ngại tác dụng phụ của thuốc hen nếu trẻ phải điều trị kéo dài.

“Các gia đình không hiểu một điều rằng mỗi một lần con lên cơn, lượng thuốc bé phải dùng sẽ tăng gấp nhiều lần thuốc dự phòng. Thêm vào đó, việc sử dụng thuốc đường uống hoặc đường tiêm để xử trí trẻ lên cơn hen cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác dụng phụ hơn”, bác sĩ Lê Thu Hương chia sẻ.

Các bác sĩ chuyên khoa Miễn dịch – dị ứng – khớp khẳng định, hen là một bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu cha mẹ biết hướng con đến lối sống lành mạnh và chăm sóc điều trị đầy đủ, đúng cách.

Dự phòng hen giúp trẻ duy trì chức năng phổi tốt, hạn chế tình trạng trẻ tái cơn cũng như chịu đựng tác dụng phụ của thuốc, từ đó tiết kiệm công sức và chi phí điều trị bệnh. Bên cạnh đó, cha mẹ cần lưu ý:

– Tránh cho trẻ tiếp xúc với các yếu tố kích thích.

– Tiêm văcxin đầy đủ cho trẻ, đặc biệt là văcxin cúm.

– Tuân thủ đúng kế hoạch điều trị do bác sĩ chuyên khoa tư vấn.

– Sử dụng đúng thuốc được kê đơn, xịt thuốc đúng phương pháp.

– Tái khám bác sĩ đều đặn để được đánh giá mức độ kiểm soát hen, chức năng phổi, tình trạng viêm, chỉnh thuốc theo tiến triển bệnh.

Lưu ý khi chăm sóc trẻ bị hen suyễn tại nhà

Hen suyễn là bệnh viêm mãn tính của đường thở. Khi lên cơn suyễn, đường thở sẽ phù nề, tăng tiết đàm và co thắt lại làm cho trẻ khò khè, khó thở. Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi, có tính chất gia đình nhưng hoàn toàn không lây. Hiện nay suyễn vẫn là gánh nặng lớn cho xã hội, chi phí điều trị của hen lớn cả chi phí dành cho bệnh lao và HIV cộng lại.

Bác sĩ Nguyễn Thái Sơn, Phó trưởng khoa hô hấp, Bệnh viện Nhi đồng I (TP HCM) cho biết, uớc tính trên thế giới đang có 300 triệu người mắc bệnh, chủ yếu trẻ em. Tại TP HCM, tỷ lệ người mắc bệnh chiếm 29,1%, tại Hà Nội con số này xấp xỉ 25%.

Theo bác sĩ Sơn, suyễn ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả thể chất và tinh thần người bệnh. Trẻ bị suyễn sẽ phải giới hạn hoạt động thể lực, đối diện với nguy cơ tử vong, suy hô hấp… khi lên cơn. Suyễn có thể gây một số biến chứng như viêm phổi, xẹp phổi, trẻ chậm phát triển, biến dạng lồng ngực, suy dinh dưỡng, suy hô hấp mãn tính, suy tim mãn… Ngoài ra, suyễn còn ảnh hưởng đến việc học tập, sinh hoạt, ít nhiều gây ra những mặc cảm cho người bệnh.

“Tỷ lệ trẻ tử vong do suyễn không quá nhiều, chỉ khoảng 25.000 trẻ trong một năm trên toàn thế giới. Tuy nhiên vấn đề nhức nhối là đa số trường hợp tử vong đều không đáng xảy ra và có thể chủ động phòng tránh được”, bác sĩ Sơn nhấn mạnh.

Nghiên cứu các trường hợp trẻ tử vong cho thấy 36% trẻ có tiền sử suyễn nặng và đến 32% chưa hề nhập viện. Trẻ bị suyễn nhẹ nếu không kiểm soát tốt vẫn có nhiều nguy cơ tử vong.

Một số dấu hiệu của bệnh suyễn là ho tái đi tái lại nhiều lần, nhất là vào ban đêm. Trẻ khò khè, cơn khó thở, nặng ngực xuất hiện hoặc tái phát nặng hơn khi tiếp xúc các yếu tố khởi phát. Trẻ dưới 2 tuổi cần nghĩ đến suyễn khi trẻ khò khè từ 3 lần trở lên, không kể tuổi khởi phát, không kể trẻ có tiền sử dị ứng gia đình, dị ứng bản thân hay không.

Bác sĩ Sơn lưu ý, khi chăm sóc trẻ suyễn tại nhà cần phải biết cách nhận định và xử trí khi trẻ lên cơn, tránh nguyên nhân làm khởi phát cơn suyễn, biết cách tự phòng ngừa bằng thuốc và tái khám theo đúng hẹn của bác sĩ.

Giữ trẻ tránh các yếu tố nguy cơ khởi phát cơn suyễn như lông thú, khói thuốc, mạt nhà, bụi bặm, khói bếp, gián, các loại bình xịt có mùi nồng nặc… Nhà ở cần thường xuyên mở cửa, quét dọn thông thoáng, vệ sinh sạch sẽ trong thời gian trẻ đi học, tránh dùng thảm trong nhà. Cần tránh cho trẻ hoạt động gắng sức, tránh xúc cảm quá mạnh, lưu ý đề phòng, giữ gìn không để trẻ cảm ho nặng.

Ở trường, cần cho thầy cô giáo biết về tình trạng của trẻ, trẻ vẫn tập thể dục, chơi thể thao bình thường nhưng trước đó 15 phút cần cho trẻ hít giãn phế quản.

Dấu hiệu, cách xử trí cơn suyễn tại nhà

Các dấu hiệu cơn suyễn đang đến là trẻ ho, khò khè, khó thở, quấy khóc, nặng ngực, thức giấc về đêm.

Khi trẻ có các dấu hiệu suyễn, cần cho dùng thuốc cắt cơn có tác dụng nhanh. Xịt Ventolin MDI 100mcg 2 nhát nếu không dùng buồng đệm, hoặc 4-6 nhát nếu có buồng đệm. Mỗi nhát cách nhau 1 phút. Có thể lăp lại 3 lần xịt, một lần cách nhau 20 phút. Sau khi xịt thuốc cắt cơn, nếu trẻ chuyển biến tốt thì có thể cho trẻ nghỉ ngơi, khám lại. Nếu trẻ không có chuyển biến tốt, vẫn còn thở nhanh, khó thở, nói không nổi, tím tái, cánh mũi phập phồng, co kéo hãm trên ức, thượng đòn, cơ ức đòn chũm…, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế.

Tuyệt đối không nên dùng thuốc cắt cơn dạng uống khi trẻ đang lên cơn suyễn.

Điều trị dự phòng bằng thuốc trong các trường hợp:

– Suyễn không kiểm soát hoặc kiểm soát một phần.

– Suyễn dai dẳng, có triệu chứng một lần mỗi tuần hoặc hơn, cơn suyễn về đêm 2 lần một tháng.

– Suyễn từng cơn, nhưng có tiền căn nhập viện vì cơn suyễn khởi phát nặng.

– Suyễn theo mùa, điều trị dự phòng bắt đầu mùa hoặc khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên và ngưng khi hết mùa với điều kiện lâm sàng ổn định.

Bác sĩ Sơn cho biết, thuốc phòng ngừa thường gồm corticoid dạng hít và thuốc uống. Corticoid dạng hít không gây nghiện, ít tác dụng phụ. Không được tự ý ngưng thuốc dù trẻ có vẻ đã tốt hơn.

Thuốc ngừa cơn dạng uống, uống một lần mỗi ngày, sử dụng khi trẻ tuân thủ điều trị kém với corticoid dạng hít, khi suyễn nhẹ và gián đoạn, bị suyễn kết hợp với viêm mũi dị ứng, suyễn gắng sức, suyễn khởi phát sau nhiễm siêu vi, hút thuốc lá chủ động hoặc thụ động…

Lưu ý cho trẻ tái khám đúng hẹn, tái khám ngay cả khi cảm thấy trẻ hết bệnh, không lên cơn suyễn. Bác sĩ sẽ theo dõi và xem lại diễn tiến của bệnh, đánh giá hiệu quả điều trị để có thể tăng, giảm liều hoặc thay thuốc phù hợp.

Share on Facebook0Pin on Pinterest0Share on Google+0
Leave a Reply