Sức khỏe phụ nữ và trẻ em

Đại tiện phân đen là bình thường hay bất thường, bị bệnh gì, có nguy hiểm không?

Hằng ngày nhiều người thỉnh thoảng thấy đi ngoài phân đen hoặc có trường hợp đi ngoài phân đen kèm theo hoa mắt chóng mặt…

* Vì sao đi ngoài phân đen

Có rất nhiều nguyên nhân gây nên đi ngoài phân đen, trong đó có loại đi ngoài phân đen do trọng bệnh, thậm chí phải cấp cứu. Đi ngoài phân đen do ăn uống thì thường không phải là bệnh lý mà do thức ăn hoặc do màu sắc của thức ăn, ví dụ như người ăn tiết luộc hoặc ăn bánh gai sau một thời gian ngắn, thức ăn được tiêu hoá nhưng màu của thức ăn vẫn còn làm cho phân có màu đen.

Trong những trường hợp này, cần hết sức bình tĩnh và tự xem xét sức khoẻ bản thân mình có thay đổi gì không (mạch có nhanh không, có hoa mắt, chóng mặt không và nếu có điều kiện thử kiểm tra huyết áp có thấy thấp hơn bình thường không hoặc bắt mạch xem có nhanh không?). Về mặt bệnh lý nếu đi ngoài ra phân đen thường có tổn thương hệ hô hấp hoặc tổn thương ở phần trên hệ tiêu hoá (từ thực quản đến hành tá tràng).

Có một số trường hợp chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc chảy máu lúc cắt amidan người bệnh nuốt máu xuống đường tiêu hoá, qua một chặng đường từ mũi họng xuống thực quản, dạ dày, xuống ruột bởi tác động của dịch vị và dịch ruột làm cho hồng cầu biến chất và trở thành đen. Chảy máu thực quản do khối u hoặc do vỡ tĩnh mạch thực quản cũng làm cho người bệnh nuốt máu xuống đường tiêu hoá và một thời gian sau đó đi ngoài thấy phân có màu đen.
Xuất huyết dạ dày, đặc biệt là xuất huyết dạ dày – tá tràng là những trường hợp hay gặp ở người bệnh có tiền sử loét dạ dày – tá tràng. Phân của người bệnh do xuất huyết dạ dày – tá tràng có màu đen kịt giống như màu nhựa đường hoặc như bã cà phê kèm theo mùi hết sức đặc trưng mà người ta thường ví như mùi cóc chết.

Trong các trường hợp đi ngoài phân đen do xuất huyết ở phần trên ống tiêu hoá (từ tá tràng ngược lên thực quản) hoặc thuộc đường hô hấp trên, người bệnh thường có kèm theo các dấu hiệu bất thường về mạch và huyết áp (huyết áp tụt, mạch nhanh),vã mồ hôi, hồi hộp, đánh trống ngực, da mặt tái nhợt, nhất là xuất huyết dạ dày, tá tràng, vỡ tĩnh mạch thực quản.

Các loại xuất huyết đường tiêu hoá ở thấp hơn (từ ruột non đến hậu môn) thường là máu đỏ tươi tức là màu của hồng cầu còn nguyên vẹn chưa bị mất màu. Đó là các bệnh như chảy máu do bệnh thương hàn (do vi khuẩn Salmonella gây ra), bệnh lồng ruột hay gặp ở trẻ em, bệnh loét túi thừa Meckel, bệnh viêm ruột xuất huyết hoại tử.

Một số trường hợp phân lẫn máu tươi tạo thành màu như máu cá, điển hình là bệnh lỵ trực khuẩn (do Shigella) mà thể bệnh nặng nhất, rõ rệt nhất là lỵ do Shigella shiga. Bệnh lỵ amíp cũng làm xuất hiện phân có máu nhưng là máu đỏ tươi kèm theo nhiều chất nhày được tiết ra lẫn với phân và máu (gọi là phân có máu, mũi).

Ngoài ra người ta còn thấy một loại bệnh mạn tính kéo dài làm cho người bệnh thường đau bụng lâm râm ở vùng thượng vị và phân luôn luôn có màu đen, người bệnh thiếu máu trường diễn, đó là bệnh giun móc. Bệnh giun móc là do một loại giun có các móc ở hàm của chúng, khi hút máu chúng ngoạm 2 răng vào niêm mạc của tá tràng, ruột non, khi đã hút máu no, chúng ngừng nhưng máu vẫn chảy ri rỉ do độc tố của giun móc tiết ra làm ảnh hưởng đến quá trình đông máu và quá trình tạo má

*Đại tiện phân đen có gây nguy hiểm gì không?

Phân đen nếu do xuất huyết tiêu hóa có thể báo hiệu một căn bệnh nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng hay không phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra nó, tốc độ và mức độ xuất huyết. Thất bại trong việc tìm kiếm chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể dẫn đến biến chứng đe dọa tính mạng, thường được đề cập như:

– Thiếu máu.

– Xuất huyết và mất máu nặng gây sốc.

– Sự lan rộng hay di căn của ung thư.

– Chảy máu đường mật thể nặng có thể dẫn đến các biến chứng nhiễm trùng và tử vong.

*Các triệu chứng nghiêm trọng

Trong một số trường hợp, phân đen có thể chỉ ra một tình huống đe dọa tính mạng khi có các triệu chứng sau đây:

– Thay đổi tri giác, ý thức: như lơ mơ, hôn mê hoặc không đáp ứng với kích thích.

– Thay đổi trạng thái tâm thần hoặc thay đổi hành vi đột ngột, chẳng hạn như sự nhầm lẫn, mê sảng, hôn mê, ảo giác và ảo tưởng.

– Chóng mặt.

– Sốt cao (hơn 39oC).

– Đánh trống ngực, nhịp tim nhanh

– Liên quan hô hấp: chẳng hạn như: khó thở, thở dốc, thở khò khè, không thở được, hoặc nghẹt thở.

– Bụng gồng cứng như tấm ván.

– Đau bụng dữ dội.

– Tiêu chảy nặng.

– Nôn ói máu hoặc chất màu đen (giống như bã cà phê).

– Cảm giác yếu sức.

*Làm gì để phòng ngừa?

Ăn nhiều rau củ quả và các thực phẩm nhiều chất xơ và ít chất béo bảo hoà. Điều này giúp giảm táo bón, bệnh trĩ, bệnh túi thừa, và ung thư đại tràng.

– Tránh dùng liều cao và kéo dài các loại thuốc kháng viêm như ibuprofen, naproxen, diclofenac và aspirin. Chúng kích ứng dạ dày và gây loét.

– Không uống rượu hoặc uống thật ít. Rượu gây kích ứng niêm mạc thực quản và dạ dày.

– Không hút thuốc. Hút thuốc gây loét và ung thư đường tiêu hoá.

– Cố gắng tránh stress – một yếu tố thuận lợi gây loét tiêu hoá.

– Bệnh nhân nhiễm H pylori cần được dùng kháng sinh và thuốc kháng tiết acid để ngăn ngừa loét tiêu hoá tái phát.

– Càng chẩn đoán sớm ung thư đại tràng thì khả năng điều trị khỏi càng cao. Sau 50 tuổi, Hiệp Hội Ung Thư Mỹ khuyến cáo thực hiện một hoặc nhiều các xét nghiệm tầm soát dưới đây để phát hiện sớm ung thư đại tràng hoặc tình trạng tiền ung thư:

– Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân mỗi năm.

– Nội soi đại tràng sigma bằng ống mềm hoặc chụp đại tràng mỗi 5 năm.

– Nội soi đại tràng mỗi 10 năm.

* Khi đi ngoài ra phân đen nên làm gì?

Nếu thấy phân đen không có liên quan gì đến thức ăn hoặc nước uống thì cần đi khám bệnh ngay, nhất là những ai đang mắc bệnh về dạ dày, tá tràng hoặc bệnh về gan (xơ gan). Những trường hợp này nếu đi ngoài ra phân đen là hết sức cẩn thận bởi vì nếu không sẽ bị truỵ tim mạch rất nguy hiểm cho tính mạng.

Cũng cần lưu ý là đi ngoài ra phân đen bởi bệnh lý là những trường hợp cần cấp cứu nội khoa khẩn trương và thậm chí cấp cứu ngoại khoa (trong trường hợp cấp cứu nội khoa không cầm được sự chảy máu thì phải can thiệp ngoại khoa để cầm máu). Những người sinh sống ở vùng canh tác rau, đặc biệt là có dùng phân bắc để bón cho hoa màu mà hay bị đau bụng lâm râm kèm theo phân đen, da xanh, ngồi xuống – đứng dậy thấy hoa mắt chóng mặt thì cũng rất cần đi khám bệnh ngay.

Share on Facebook0Pin on Pinterest0Share on Google+0
Leave a Reply